Van welke kant je Zwolle ook nadert, de Peperbus zie je het eerst. De toren van de Onze-Lieve-Vrouwebasiliek steekt met vijfenzeventig meter boven alles uit wat er in de binnenstad staat, en hij is zo eigenzinnig van vorm dat je hem uit duizend herkent.
Waarom hij Peperbus heet
De officiële naam is de Onze-Lieve-Vrouwetoren, maar geen Zwollenaar gebruikt die. De bijnaam komt van de vorm, want de afgeronde koepel op een strakke stenen romp lijkt op een ouderwetse peperbus. Dat de toren die vorm heeft, is een gevolg van pech. Hij werd in de vijftiende eeuw plat afgebouwd, kreeg in de achttiende eeuw een peervormige bekroning, en na een brand in het begin van de negentiende eeuw kwam de koepel erop die er nu op staat.
De klim
De toren is te beklimmen tot het eerste platform op eenenvijftig meter. Dat kost ruim tweehonderd treden over een trap die smal wordt naarmate je hoger komt, dus stevige schoenen zijn geen luxe. Het tweede platform hogerop is niet toegankelijk voor bezoekers. Wie hoogtevrees heeft, kan beter beneden blijven, want de laatste stukken zijn krap.
Wat je ziet vanaf boven
- De hele binnenstad met de gracht eromheen, waarmee de stervorm ineens zichtbaar wordt.
- De Grote of Sint-Michaelskerk en het dak van het stadhuis.
- De IJssel in de verte aan de westkant en de uiterwaarden erlangs.
- De wijken om de kern heen, van Assendorp tot Holtenbroek en Stadshagen.
- Bij helder weer de kerktorens van Hattem en Kampen aan de horizon.
Het carillon
In de toren hangt een van de grootste carillons van Nederland, met tientallen klokken. Er wordt automatisch gespeeld op vaste momenten, en daarnaast bespeelt een beiaardier de klokken met de hand vanaf een klavier met stokken en pedalen. Dat laatste klinkt heel anders dan het vaste deuntje. Ga op zo’n moment op het Ossenmarktplein of op de Nieuwe Markt staan en luister, want het geluid draagt over de hele binnenstad.
De basiliek eronder
De kerk waar de toren bij hoort, is de Onze-Lieve-Vrouwebasiliek, een katholieke kerk in een stad die eeuwenlang overwegend protestants was. Het gebouw heeft de status van basiliek, en het interieur is toegankelijk. Voor wie de toren beklimt, is een blik in de kerk een logisch begin, al was het maar omdat de rust binnen een sterk contrast vormt met de trap die je daarna op gaat.
De hoogste van de stad, tot voor kort
Eeuwenlang was de Peperbus het hoogste bouwwerk van Zwolle. Dat is inmiddels niet meer zo, want in de kantorenwijk Hanzeland bij het station staat de IJsseltoren, die er met bijna honderd meter overheen gaat. In het silhouet van de binnenstad zelf blijft de Peperbus het baken, want die toren staat op afstand en op andere schaal.
Praktisch
De toren staat aan de Ossenmarkt, midden in de binnenstad, op ongeveer een kwartier lopen vanaf station Zwolle. Openstelling wisselt per seizoen, dus check dat voordat je gaat. Neem contant geld noch een groot statief mee, want er is boven weinig ruimte. Ga bij helder weer, want bij nevel houdt het uitzicht op bij de rand van de stad.
Voor wie hier woont
Veel Zwollenaren zijn er nooit boven geweest, en dat is jammer, want vanaf de Peperbus zie je hoe de stad in elkaar zit. De middeleeuwse kern binnen de gracht, de negentiende-eeuwse schil daaromheen, de naoorlogse wijken en de nieuwbouw aan de rand. In een kwartier begrijp je meer van de opbouw van je eigen stad dan met een uur op een kaart.
De klim praktisch
Neem weinig mee naar boven, want de trap is smal en er is boven weinig ruimte om spullen neer te zetten. Draag schoenen met grip, want de treden zijn uitgesleten. Wie met kinderen gaat, houdt ze voor zich op de trap en niet erachter. Ga rustig, want de laatste stukken zijn steiler dan het begin en het is geen wedstrijd. Boven is het bijna altijd kouder en winderiger dan beneden, dus neem een extra laag mee.
Het silhouet van de stad
Samen met de Grote of Sint-Michaelskerk en de Sassenpoort bepaalt de Peperbus hoe Zwolle er van een afstand uitziet. Vanaf de dijken langs de IJssel, vanuit de trein en vanaf de Vecht zie je de toren boven de daken uitkomen. Voor mensen die hier zijn opgegroeid, is dat het moment waarop je weet dat je thuis bent, en dat is precies de rol die een stadstoren eeuwenlang heeft gehad.
