Er zijn plekken die je onthoudt omdat ze niet zijn wat je verwacht. De Broerenkerk in Zwolle is daar een van. Van buiten een middeleeuwse kloosterkerk aan een plein, van binnen een boekhandel met kasten die tot in het gewelf reiken.
Het gebouw
De kerk stamt uit de vijftiende eeuw en hoorde bij een klooster van de dominicanen, die in het Nederlands de broeders of broeren werden genoemd. Vandaar de naam. Het is een gotische kerk met hoge ramen en een houten gewelf, gebouwd in de tijd dat Zwolle als handelsstad op zijn hoogtepunt was en er geld was voor dit soort werk.
Van kerk naar boekhandel
Kerken zonder gemeente belanden vaak in een lange zoektocht naar een nieuwe functie, en die zoektocht eindigt niet altijd goed. In Zwolle wel. Het gebouw werd omgevormd tot boekhandel met een brasserie, waarbij het karakter van de ruimte overeind bleef. De kasten staan in meerdere lagen langs de wanden, met loopbruggen ertussen, zodat je van boven het schip in kijkt.
Wat er bewaard is gebleven
- Het gewelf en de kolommen, die de ruimte volledig bepalen.
- De hoge ramen, waardoor het daglicht van bovenaf naar binnen valt.
- Delen van de oorspronkelijke afwerking en de muurschilderingen.
- De schaal van het gebouw, die niet is opgedeeld in verdiepingen.
Waarom het werkt
Een boekhandel en een kerk hebben meer gemeen dan het lijkt. Allebei zijn het ruimtes waarin mensen zachtjes praten, langzaam lopen en naar boven kijken. Door de kasten niet in het midden te zetten maar langs de wanden, blijft de ruimte in het midden open en zie je de kerk nog steeds als kerk. Dat is de reden dat deze verbouwing wel is geslaagd waar veel andere kerkfuncties dat niet zijn.
De brasserie
Onder de kasten zit een brasserie waar je kunt zitten met koffie of met een lunch, midden in de ruimte. Op een regenachtige middag is dat een van de aangenaamste plekken van de binnenstad, want je zit droog, het is licht en er is genoeg om naar te kijken. Voor wie met een boek een uur wil zitten, is het bijna te comfortabel.
Het Broerenkwartier
De kerk staat aan het Broerenkerkplein, in een deel van de binnenstad dat als Broerenkwartier bekendstaat. Dat gebied heeft de afgelopen jaren een omslag doorgemaakt van leegstand naar een mengeling van winkels, horeca en cultuur. Het is een van de plekken waar je ziet hoe een binnenstad zich aanpast als het klassieke winkelen minder ruimte vraagt.
Er komen
Het Broerenkerkplein ligt midden in de autovrije binnenstad, op een paar minuten lopen van de Grote Markt en van de Diezerstraat. Vanaf station Zwolle is het ongeveer een kwartier. Parkeren doe je in een garage rond de gracht, met Maagjesbolwerk en Diezerpoort als de dichtstbijzijnde.
Voor wie hier woont
Voor Zwollenaren is het een gewone winkel geworden, en dat is precies het bewijs dat de omvorming is gelukt. Neem toch een keer iemand van buiten mee en let op het moment waarop ze binnenkomen en omhoog kijken. Dat gebeurt bij vrijwel iedereen, en het is de kortste manier om uit te leggen waarom deze stad de moeite waard is.
De kerk als gebouwtype
Nederland heeft honderden kerken die hun oorspronkelijke functie zijn verloren, en de vraag wat je daarmee doet is een van de lastigste opgaven in de monumentenzorg. Een kerk is groot, moeilijk te verwarmen, slecht in te delen en zwaar beschermd. Dat de Broerenkerk een functie kreeg die de ruimte intact laat, is daarom meer dan een leuke vondst. Het is een van de voorbeelden waar in het hele land naar wordt verwezen.
Het gebruik naast de winkel
Het gebouw wordt ook gebruikt voor lezingen, presentaties en bijeenkomsten, want een ruimte met deze uitstraling trekt organisatoren aan. Dat is voor een monument het beste dat er kan gebeuren, want een gebouw dat dagelijks in gebruik is, wordt onderhouden. Kijk voor je gaat of er die dag iets staat gepland, want een lezing onder een middeleeuws gewelf is een andere ervaring dan dezelfde lezing in een zaaltje.
Rondom het Broerenkerkplein zit een mengeling van winkels en horeca, en het plein zelf is een van de rustiger plekken in de kern. Vanaf hier loop je in twee minuten naar de Diezerstraat en in vijf minuten naar de Grote Markt. Voor wie een middag in de binnenstad indeelt, is dit een logisch middelpunt, want je kunt er zowel schuilen als starten.
