Wie vanaf het station naar de binnenstad van Zwolle loopt, komt vanzelf bij de Sassenpoort uit. Het is het gebouw dat op vrijwel elke ansichtkaart van de stad staat, en met reden. Van de zes stadspoorten die Zwolle ooit had, staat deze als enige nog overeind.
Een poort in de stadsmuur
De Sassenpoort werd gebouwd aan het einde van de veertiende en het begin van de vijftiende eeuw, als onderdeel van de verdedigingswerken van de stad. Zwolle was in die tijd een rijke handelsstad, en een stad die iets te verliezen had bouwde een muur met poorten. De naam verwijst naar de richting waarin de weg door de poort liep, naar het zuidoosten.
Wat je ziet als je goed kijkt
De poort heeft vier hoektorentjes en een doorgang die smal is naar de maatstaven van vandaag. Tussen de torens zit een mezekouw, een uitkragende constructie met openingen in de vloer waardoor van bovenaf van alles naar beneden kon worden gegooid op wie de poort probeerde te forceren. Het is een detail dat je pas ziet als je stilstaat en omhoog kijkt, en het maakt in een klap duidelijk waar dit gebouw voor bedoeld was.
De negentiende-eeuwse restauratie
Aan het eind van de negentiende eeuw is de poort grondig gerestaureerd. Daarbij zijn de neogotische dakkapellen en het klokkentorentje toegevoegd die het silhouet nu bepalen. Dat is bij monumenten uit die tijd vaker gebeurd, en het levert een gebouw op dat in twee lagen te lezen is. De middeleeuwse kern eronder en de negentiende-eeuwse interpretatie erbovenop.
Van doorgang naar monument
Eeuwenlang reed en liep er verkeer door de poort. Autoverkeer is er inmiddels uit gehaald, onder meer omdat uitlaatgassen het natuursteen aantasten, en de doorgang is nu voor voetgangers. Dat is een verbetering voor het gebouw en voor iedereen die er een foto van wil maken. De Sassenpoort staat op de lijst van de belangrijkste rijksmonumenten van Nederland.
De mooiste manieren om ernaar te kijken
- Vanaf de kant van de Sassenpoortenbrug, met de gracht ervoor en het water in beeld.
- Vanuit de Sassenstraat, waar de poort aan het eind van de straat opdoemt.
- In de avond, als het gebouw is aangelicht en het silhouet er het scherpst uitziet.
- In de winter, als de bomen kaal zijn en je de hele constructie ziet.
De rest van de vestingwerken
De poort staat er niet alleen. De hele binnenstad van Zwolle wordt nog omsloten door een gracht met een stervorm, aangelegd in de zeventiende eeuw toen de oorlog met Spanje om zware bastions vroeg. Op de plek van het hoornwerk dat de Sassenpoort extra beschermde, herken je het patroon nu terug in de loop van de Van Karnebeekstraat, de Zuiderkerkstraat en de Zeven Alleetjes. Wie de kaart van de stad naast een oude plattegrond legt, ziet hoe weinig er in de kern is veranderd.
Er komen
De Sassenpoort ligt aan de zuidoostkant van de binnenstad, ongeveer tien minuten lopen vanaf station Zwolle. Met de auto parkeer je in een garage rond de gracht en loop je het laatste stuk. Combineer het met een rondje over de singels, want dan zie je in een halfuur wandelen de hele vestingstructuur waar de poort bij hoorde.
Het gebouw als symbool
Voor Zwollenaren is de Sassenpoort meer dan een oud gebouw. Hij staat op sportshirts, op bierviltjes en op briefpapier, en hij is de plek waar mensen elkaar afspreken. In een stad die verder vooral bekendstaat om zijn gracht en zijn torens, is dit het gebouw dat iedereen meteen herkent, ook wie er nooit is geweest.
Wat er binnen zit
De ruimtes boven de doorgang zijn in de loop van de tijd voor van alles gebruikt, van archief tot expositieruimte. De openstelling wisselt, dus kijk voordat je gaat of er iets te doen is. Wie binnen komt, ziet vooral hoe dik de muren zijn en hoe smal de trappen, en dat maakt in een keer duidelijk dat dit een verdedigingswerk was en geen sierpoort. De ramen die er nu in zitten, zijn een latere toevoeging.
Onderhoud van natuursteen
Een gebouw van tufsteen en trachiet uit de vijftiende eeuw vraagt permanent onderhoud, want natuursteen verweert en uitlaatgassen versnellen dat proces. Dat is de reden dat het autoverkeer eruit is gehaald. Bij restauraties wordt gewerkt met steen die zo veel mogelijk overeenkomt met het origineel, en die komt lang niet altijd uit dezelfde groeve. Wie goed kijkt, ziet aan kleurverschillen in de gevel welke delen wanneer zijn vervangen.
